in_en_om_het_huis_mantelzorgIn en om de woning – Een goede woning is essentieel voor een situatie van thuiszorg. Als het noodzakelijke comfort aanwezig is en de woning is voldoende veilig en comfortabel, kan een zieke of hulpbehoevende persoon langer thuis verzorgd worden. Ook voor mantelzorgers en professionele hulpverleners kan een goede woning de belasting aanzienlijk beperken.

Wat zijn de mogelijkheden?

Vooreerst kan men nadenken over de inrichting en aanpassing van de eigen woning. Er kunnen hiervoor tips gegeven worden en er zijn financiële tegemoet-komingen verkrijgbaar. Wie wil vermijden ooit een woning te moeten verbouwen of te moeten verhuizen omwille van licha-melijke beperkingen, kan een levenslange woning bouwen. Voor wie opziet tegen een verbouwing, maar toch autonoom wil blijven wonen met behulp van familie-leden, is er een (zij het beperkt) aanbod van aange-paste woningen op de markt. Tenslotte biedt het duplexwonen, kangoeroewonen, serviceflats of Abbeyfieldwoningen heel wat mogelijk-heden. Er zijn heel wat individuen en gezinnen die zelf creatief op zoek gaan en nieuwe woonvormen creëren.


Woninginrichting en woningaanpassing
Levenslang wonen
Verhuizen naar een betere woning
Wonen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Andere vormen van wonen

Woninginrichting en woningaanpassing

Waarom aandacht voor woninginrichting en –aanpassing?

De woning en de woninginrichting spelen een belangrijke rol in het geheel van de thuiszorg. Een onaangepaste woonomgeving, trappen en niveauverschillen bijvoorbeeld, maar ook stroeve of moeilijk schoon te maken vloerbekleding, smalle schuifdeuren, onbereikbare schakelaars en stopcontacten of gebrek aan (sanitair) comfort, kunnen de draaglast van de mantelzorger onnodig verzwaren en de zelfstandigheid van de zorgbehoevende persoon verlagen.

Vaak wordt er gebouwd wanneer er nog geen sprake is van thuiszorg. Een beetje ‘voorzienig’ zijn kan nochtans veel ongemak voorkomen op latere leeftijd. Een aangepaste woning kan immers de zelfstandigheid verzekeren en efficiënte hulp mogelijk maken.

Bij het inrichten en/of bouwen van de woning is eerst en vooral de veiligheid van belang. Zorg dat matten en tapijten niet kunnen wegschuiven, dat er een antislipmat in het bad ligt, dat dagelijks keukengerief binnen handbereik ligt (en niet in de bovenste kast, zodat een laddertje nodig is), dat er eventueel een tweede trapleuning is aangebracht, een hellend vlak in plaats van drempels, een traplift is ook mogelijk

Ook kunt u voor een instapbad kiezen.

Zorg in de tweede plaats voor een comfortabele inrichting en meubilair. Zetels op goede zithoogte, handgrepen aan het bad en toilet, een aangepaste rolstoel, een bed op goede hoogte zodat heffen en tillen minder belastend wordt, lichtschakelaars en stopcontacten die makkelijk te vinden zijn, eenvoudig te gebruiken telefoon, telefoon met grote toetsen,…

Overdag zit moeder meestal in haar zetel. Die moet regelmatig verschoven of gedraaid worden: als moeder het koud heeft, zit ze graag dicht bij de kachel, bij mooi weer aan het venster, ‘s avonds voor de televisie. Moeder kan moeilijk overeind komen, dus heb ik vroeger altijd zitten trekken en duwen aan de zetel. Tot mijn man op het idee kwam om er een rollend onderstel voor te maken. Daar hadden we jaren eerder aan moeten denken: nu kan ik met één hand moeders zetel draaien.

Tenslotte blijft gezelligheid erg belangrijk. Ook zieken en zorgbehoevende personen blijven graag deel uitmaken van het gezinsleven. Vanuit hun ziekenbed in de woon-kamer valt er vaak meer te beleven dan apart in de slaapkamer. Ook ‘naar buiten kunnen kijken’ heeft vaak een positieve invloed op de gemoedstoestand en het herstel van de zieke. De dagen duren wat minder lang en de pijn wordt misschien wat draaglijker…want de dagen kunnen lang zijn:

Advies bij woninginrichting en -aanpassing

Moet u uw woning aanpassen, vraag dan eerst advies aan een ergotherapeut en gespecialiseerde instanties, een kinesist of een arts of ga eens kijken bij mensen in een gelijkaardige situatie. Het is immers belangrijk dat u zicht krijgt op de huidige en toekomstige mogelijkheden van de zorgbehoevende persoon. Hoe de ziekte morgen zal evolueren, bepaalt mee welke woningaanpassingen u vandaag dient uit te voeren.

Het Vlaams Steunpunt Toegankelijkheid vormt een onderdeel van de cel Gelijke Kansen in Vlaanderen. In elke provincie werden steunpunten opgericht. Meer info kan u verkrijgen op onderstaand adres of bij de dienst wonen/huisvesting van uw provincie.

De Werkgroep Thuisverzorgers vzw beschikt over adressen van particulieren ter illustratie van een goed aangepaste woning.

Premies voor woningaanpassing

Als u uw woning moet aanpassen om ze voor uzelf of voor een inwonende oudere of persoon met een handicap gebruiksvriendelijker te maken, dan kan u onder bepaalde voorwaarden hiervoor een aanpassingspremie krijgen. Er worden aanpassingspremies verleend door het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap , door het Vlaams Gewest en door enkele provincies. Sommige gemeenten kennen ook een premie toe. Vaak kunnen de tegemoetkomingen van diverse overheden gecumuleerd worden. In sommige provincies bestaat er een éénloketsysteem waar aanvragen voor verschillende premies (gemeentelijk, provinciaal, Vlaams Gewest) worden gecentraliseerd.

Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap

Ga na of u voor een premie van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap in aanmerking komt en vraag eventueel ook technisch advies. Het grote verschil tussen het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap en de andere instanties die premies verlenen, is dat het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap geen inkomenscriteria hanteert en dat de tege-moetkomingen gemiddeld een stuk hoger liggen dan bij de overige premies. De voorwaarde is wel dat de handicap erkend werd voordat de zorgbehoevende persoon de leeftijd van 65 jaar bereikt heeft.

Aanpassingspremie van het Vlaams Gewest voor woningen van ouderen en gehandicapten

Wie komt in aanmerking?

De persoon voor wie de woningaanpassing wordt gedaan, moet meer dan 60 jaar oud zijn of een han-dicap hebben. Voor een persoon met een handicap moet dit blijken uit een medisch attest van de huis-arts.

Inkomen?

Het netto belastbaar inkomen van de bejaarde of gehandicapte mag drie jaar voor de aanvraag niet meer bedragen dan €25 000,00. Dit bedrag mag verhoogd worden met €1 300,00 per persoon ten laste.

Woning?

De premie wordt enkel toegekend wanneer het om een bescheiden woning gaat, dit wil zeggen dat het kadastraal inkomen niet hoger is. De woning dient als hoofdverblijfplaats van de aan-vrager. De aanpassingspremie is enkel bedoeld voor verbouwing van een reeds bestaande woning. Ook huurwoningen kunnen in aanmerking komen wanneer de huurder voldoet aan de voorwaarden.

Werken?

De volgende werken worden in aanmerking genomen voor een aanpassingspremie: het toegankelijk maken van de woning voor rolstoelgebruikers; werken om de verplaatsing in de woning vlotter te laten verlopen; verbouwingen met het oog op het zelfstandig en afzonderlijk laten inwonen van bejaarden of gehandicapten.

Op 10 jaar tijd kunnen er maximum 3 aanvragen worden gedaan. Voor hetzelfde onderdeel van de aanpassingswerken kan er uiteraard slechts één aanvraag worden gedaan.

De premie van het Vlaams Gewest is niet cumuleerbaar met deze van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap .

Verbeteringspremie van het Vlaams Gewest voor woningen van ouderen en gehandicapten

Wie komt in aanmerking?

De persoon voor wie de werken worden gedaan, moet minstens 65 jaar zijn op de aanvraagdatum of een handicap hebben. Voor een persoon met een handicap moet dit blijken uit een medisch attest van de huisarts.

Woning?

De premie wordt enkel toegekend wanneer het om een bescheiden woning gaat, dit wil zeggen dat het kadastraal inkomen niet hoger is dan €1 200,00. De woning dient als hoofdverblijfplaats van de aanvrager. De verbeteringspremie is enkel bedoeld voor verbouwing van een reeds bestaande woning die minstens 20 jaar oud is. Ook huurwoningen kunnen in aanmerking komen wanneer de huurder voldoet aan de voorwaarden.

Werken?

De volgende werken worden in aanmerking genomen voor een verbeteringspremie: vervangen buitenschrijnwerk, herstellen rookafvoerkanaal, installeren centrale verwarming, waterverwarmingsketel, verwarmingstoestel, dakwerken, electriciteits- en gevelwerken, vochtbestrijding en sanitaire verbeteringen.

Premie?

Per (ver)bouwonderdeel waarop de verbeteringswerkzaamheden betrekking hebben, is een vast premiebedrag voorzien. U moet facturen kunnen voorleggen voor een bedrag (inclusief btw) dat minstens het dubbele is van de premie. Dit bedrag wordt uitbetaald na voorlegging van de factuur als bewijs van de gedane werken.

Op 10 jaar tijd kunnen er maximum 3 aanvragen worden gedaan. Voor hetzelfde onderdeel van de aanpassingswerken kan er uiteraard slechts één aanvraag worden gedaan.

De premie van het Vlaams Gewest is niet cumuleerbaar met deze van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap, maar wel met de aanpassingspremie van het Vlaams Gewest voor woningen van ouderen en gehandicapten.

Provinciale woningaanpassingspremies

Een aantal provinciebesturen verleent eveneens een woningaanpassingspremie. Dit is het geval in Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant, Antwerpen en Limburg. West-Vlaanderen geeft geen provinciale premie meer. Informeer u goed: elke provincie heeft zijn eigen reglementeringen met strikte voorwaarden.

Levenslang wonen

Het principe ´levenslang wonen´ houdt in dat dat men zodanig bouwt of verbouwt dat de woning zich telkens aanpast aan de veranderende omstandigheden en dat men er kan blijven wonen, ook bij handicap of ouderdom. Levenslange woningen zijn dus zeker ook goede woningen voor wie een zieke of persoon met een handicap thuis verzorgt. De principes van het levenslang bouwen zijn ook bijzonder nuttig voor wie zijn woning wil verbouwen om iemand thuis te kunnen verzorgen.

De Vlaamse Gemeenschap, afdeling Woonbeleid heeft een ´Ontwerpgids levenslang wonen´ samengesteld. In deze gids vindt u concrete tips terug in verband met niveauverschillen binnenshuis, de deurbreedtes en opstelruimte naast de deur, de indeling en nodige oppervlakte van verschillende kamers, het schrijnwerk, elektriciteit, uitrusting van keuken en sanitair, trappen, inkom, gang enzovoort.

Op basis van de gids ´wonen voor ouderen / aanpasbaar bouwen´ is ook een ´Checklist´ gepubliceerd. Deze bevat een reeks vragen aan de hand waarvan u zich een beeld kan vormen van uw eigen woning: in hoeverre is deze levenslang, wat zijn de knelpunten en zijn deze al dan niet gemakkelijk te verhelpen?

De ‘Ontwerpgids levenslang wonen’ kan u enkel terugvinden op de website van het Platform. Het Platform zelf is niet meer actief.

Verhuizen naar een betere woning

Voor wie opziet tegen de inspanningen van een verbouwing en de voorkeur geeft aan verhuizen naar een woning die beter is afgestemd op de behoeften, zijn er mogelijkheden zowel op de private markt als in de sociale huur.

Wie verhuist van een onaangepaste woning naar een woning die aangepast is aan de fysieke behoeften en een laag inkomen geniet, heeft onder bepaalde voorwaarden recht op een huursubsidie en/of een installatiepremie.

Anderzijds kunnen personen met een bescheiden inkomen ook een aanvraag indienen voor het huren van een sociale woning. Sociale huisvestingsmaatschappijen beschikken over woningen die aangepast zijn aan de behoeften van gehandicapten of ouderen. De huurprijzen worden bepaald in functie van het inkomen.

Andere vormen van wonen

1. Duplexwonen en kangoeroewonen

In vele families waar een persoon langdurig verzorgd wordt, is er sprake van duplexwonen. Hiermee wordt bedoeld dat de zorgbehoevende persoon woont in een gedeelte van of een annex bij een bestaande woning. Vaak is dit het resultaat van verbouwingswerken, die tot doel hebben aan de zorgbehoevende persoon een eigen woongedeelte te geven met een aparte toegang, en toch in de nabijheid van de verzorgers. Maar soms ook bouwen jonge mensen een woning die de mogelijkheid biedt om samen en toch apart te wonen met (één van) de ouders of een hulpbehoevend familielid.

Kangoeroewonen is een woonformule waarbij een oudere of een ouder echtpaar het gelijkvloers van een woning betrekt; daarboven woont een jong gezin, dat niet noodzakelijk familie is. Een interfoon laat toe om noodsituaties onmiddellijk te melden en hulp te vragen. Het jonge gezin verhoogt het gevoel van veiligheid en kan zonodig hulp bieden. Soms maken kangoeroewoningen deel uit van een sociaal wooncomplex, maar de meeste kangoeroewoningen zijn gebouwd op initiatief van particulieren. Er wordt vaak een contract opgemaakt met afspraken rond bijvoorbeeld de zorg tussen de twee gezinnen.

2. Abbeyfield

Het Abbeyfieldconcept biedt alleenstaande ouderen van 55 jaar en ouder een unieke woonvorm. Deze woonvoorziening is speciaal bedoeld voor mensen die:

  • het moeilijk vinden om alleen te zijn;
  • het contact met leeftijdgenoten missen en het daarom plezierig vinden om samen met leeftijdgenoten te leven en te wonen;
  • behoefte hebben aan de gezelligheid van anderen;
  • het plezierig vinden om gezamenlijk activiteiten te ondernemen, waarbij de gezamenlijke warme maaltijd een belangrijke plaats inneemt.
  • Samen oefenen met hulpmiddelen zoals strakke compressiekousen

Elke bewoner van een Abbeyfieldhuis beschikt over een eigen appartement en de daarbij behorende voorzieningen en soms is er een berging voor de elektrische fiets bijv. Daarnaast kent een Abbeyfieldhuis een gemeenschappelijke huiskamer of ontmoetingsruimte, waar tal van gezamenlijke activiteiten kunnen plaatsvinden. Door deze woonvorm kunnen de bewoners elkaar gezelligheid en ondersteuning bieden. Zo wordt voor de bewoners een huiselijke omgeving gecreëerd, terwijl ook rekening wordt gehouden met ieders privacy.

De coördinator van het project zorgt voor de zaken, die in de normale familieverhoudingen eveneens voor de oudere familieleden worden verzorgd. Abbeyfieldhuizen bieden geen professionele verzorging, maar meer de “mantelzorg” zoals die zou worden gegeven aan een bejaard familielid in het huis van een gemiddeld gezin.

Een serviceflatgebouw bestaat enerzijds uit individuele wooneenheden waar ouderen zelfstandig kunnen wonen en anderzijds uit gemeenschappelijke voorzieningen voor dienstverlening waar zij facultatief een beroep kunnen op doen. Met andere woorden: er wordt een aangepaste huisvesting in een beschermde woonomgeving geboden met facultatieve dienstverlening.

Dit betekent dat:

  • de flats en appartementen functioneel en comfortabel moeten ingericht zijn en aangepast aan de behoeften van de ouderen;
  • er dag en nacht een medewerker aanwezig moet zijn die elke oproep van een bewonen kan beantwoorden;
  • er hulp op maat gerealiseerd kan worden.

Er zijn flats die geïntegreerd zijn in een residentiële omgeving en andere die zelfstandig gebouwd en beheerd worden. Bewoners van serviceflats kunnen eveneens beroep doen op de thuiszorgdiensten.

Zorgdomotica omvat allerlei vormen van informatie- en communicatietechnologieën, medische en verpleegkundige hulpmiddelen, hulpmiddelen ter ondersteuning van de zelfredzaamheid van patiënten en technologie voor zorgverlening op afstand. Deze toepassingen spelen steeds meer een rol in de thuiszorgsituatie. Ze kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het langer zelfredzaam zijn van ouderen en bij mensen met functiebeperkingen.

Enkele voorbeelden van zorgdomotica zijn:

  • een drukmat die er voor zorgt dat ’s nachts automatisch de lichten aangaan wanneer iemand naar toilet gaat;
  • videofoon met automatische deuropener;
  • gordijnen die open en dicht gaan op basis van een herkenbare stem;
  • het automatisch dimmen van lichten, sluiten van deuren of het aanzetten van de verwarming;
  • het automatisch af of oprollen van rolluiken

Voor meer informatie rond zorgdomotica kan u terecht bij gespecialiseerde firma’s, electriciteitswinkels en architecten. Bezoek beurzen zoals bijvoorbeeld de Revabeurs.